Salgın Beyaz perde ve Dizi Dünyasını Iyi mi Etkiledi?

Salgın başladığından beri dünya genelinde 6 milyonu aşan olay sayısı ve 400 bine yaklaşan can kaybı yaşandı. Globalleşen dünyada ülkeleri, hatta insanların tamamı kendi güvenli bölgelerine çekildiler. Salgından dolayı ülkeler tarafınca alınan muhteşem önlemlerle birçok sektörü negatif etkilerken, en oldukça ziyan olan sektörlerden biri de büyük bütçelerin harcandığı beyaz perde ve dizi sektörü oldu.

Beyaz perde salonlarının kapatılmış olduğu, birçok dizi ve beyaz perde filmi projesinin durdurulduğu ya da ertelendiği, bitmiş projelerin ise vizyon tarihlerinin belirsiz bir halde ötelendiği bu sürecin sonrasında dünyada ve Türkiye’de sektörü nelerin beklediğini ise tam olarak kestirmek birazcık zor. Alınan önlemler normalleşme emekleri kapsamında tüm ülkelerde yavaş yavaş azaltılmaya başlandı. Sadece beyaz perde ve tv dünyasında tablo asla iç açıcı değil.

Devler neredeyse dükkân kapatmış durumda:

Şimal ABD’daki tüm projelerini durdurduğunu açıklayan Netflix ve çekim sürecinde olan tüm projelerini durduğunu açıklayan Disney başta olmak suretiyle tüm yapım şirketleri, duraklama döneminde. Bilhassa Marvel filmleri “Black Widow”, “Black Panther 2”, “Captain Marvel 2” ve “Doctor Strange” benzer biçimde yüksek gişe beklentili filmlerini erteleyerek zarardan kaçınmaya çalışan Disney Stüdyoları, dünya genelindeki tema parklarını da kapatarak oldukça sayıda insanoğlunun işi olmayan kalmasına sebep oldu.

Netflix platformunun web altyapısı yardımıyla insanların evlerine kadar girmişti. Pazardaki rekabette güç kazanmak için FOX’u satın alan Disney ve Warner Bros Stüdyoları’nı bünyesine katan AT&T, şimdilik kendi platformları üstünden yayınladıkları animasyonlarla zarardan kurtulmaya çalışmakta. Bu pek çıkar bir yol benzer biçimde gözükmüyor. Mesela 2016’da gösterime giren ve 346 milyon gişe kazancı getiren animasyon film “Troll Word Tour” filminin devamı dijital olarak seyirciye sunuldu ve bir tek 100 milyon dolar gelir elde edebildi.

Beyaz perdenin dinamosu Hollywood’un geleceği belirsiz:

Dünya’daki beyaz perde endüstrisinin neredeyse %80’nini oluşturan Amerikalı tüm yapım şirketleri ve yapımcılar, çeşitli toplantılarla COVID-19 salgını süreci ve sonrasına dair kendilerince tedbir almaya iş yapmaktadır. Salgının ne kadar süreceği belirsizliğini korurken Hollywood’un da geleceği belirsizliğini koruyor.

Stüdyolar bünyesine aldıkları salgın mevzusunda uzman danışmanlarla, yeni bir set dinamiği kurmanın yolunu aramakta. Sadece yüzlerce kişinin çalmış olduğu bir sette tüm önlemlere karşın virüse engel olmak birazcık zor görünüyor. Büyük stüdyolar, çekim ekiplerini çeşitli testlerden sonrasında platolarında kampa alıp setlerini dışarıyla ilişkisini keserek devam ettirmek üstüne de fikirler paylaşıyorlar. Kimi stüdyolar ise daha oldukça masada üretebilecekleri animasyon filmlerle sürecin etkilerini hafifletmek eğiliminde.

Lüzumlu önlemler alınıp uygun set koşulları sağlansa ve üretim başlasa bile, salgın sebebiyle zincir beyaz perde salonlarının kapalı olması ve onlarında geleceğinin belirsizliğini koruması pazarı epey küçülteceğe benziyor. Bağımsız sinemacıların ise varlıklarını ne kadar koruyabileceğini vakit gösterecek.

Çin’de beyaz perde ve dizi setleri “Kamera!” dedi:

Salgının başladığı ülke Çin’de olay ve ölüm sayılarının azalmasının arkasından en büyük stüdyolardan olan Hengdian World Stüdyosu beş büyük film platosunu beyaz perde ve dizi setlerine açtığını duyurdu. Şu an bir düzine kadar film projesinin setbaşı yapmış olduğu ülkede, Çin sinemasında yakın devrin mühim yönetmenlerinden Zhang Yimou’da, “Impasse” filminin çekimlerine başladıklarını duyurdu. Çin hükümetinin getirmiş olduğu yönetmeliklere gore setlerde en fazla 50 kişinin emek harcaması benzer biçimde kuralların yan sıra çeşitli hijyen önlemleriyle tekrardan başlamış olan beyaz perde sektörü önündeki en büyük engelse beyaz perde salonlarının eskisi kadar izleyici çekememesi

Çeşitli bağımsız salonlar değişik kampanyalarla insanları çekmeye çalışsa da hem hükümetin getirmiş olduğu toplumsal mesafe yönetmeliği gereği belli sayıda insan alınması hem de insanların kalabalık ve kapalı alanlardan çekinmesi beyaz perdenin geleceğini belirleyecek benzer biçimde. Tüm beyaz perde salonu sahiplerinin aklındaysa aynı kaygı: “Biz salonları açmak zorundayız fakat kafi film üretilecek mi?”

Avrupa’da da sinemalar açılıyor:

Salgından en oldukça etkilenen bölgelerden olan Avrupa’da pek oldukça ülke, salgının denetim altına alınmaya başlamasıyla beyaz perde salonlarının haziran başlangıcında açılacağını duyurdu. Sadece film üretimi mevzusunda hükümetlerin getirmiş olduğu sert yaptırımlar kapsamında beyaz perde ve dizi setlerinde iş başı yapmak güç görünüyor.

İzlanda’da çekimlere başladıklarını daha evvelde duyuran Netflix İçeriklerinden Görevli Genel Müdür Yardımcısı Ted Sanderos, haziran ayı başlangıcında İsveç ve Norveç’te çekimlere başlayacaklarını söylese de setlere getirilen hijyen kuralları ve şahıs sayısı kısıtlamaları benzer biçimde yaptırımlar, beyaz perde ve dizi setlerinin başlamasını zorlaştırmanın yanı sıra üretim aşamasını da oldukça yavaşlatacak benzer biçimde görünüyor.

Türkiye’de sektör çalışanları zor durumda kaldı:

Vatanımızda ise s****algını sebebiyle zorunluluk ya da herhangi bir yasak olmamasına karşın, pek oldukça yapım şirketi beyaz perde ve dizi filmi projelerini durdurmuştu. Pandemi öncesinde üretimi tamamlanan beyaz perde filmleri ise beyaz perde salonlarının kapanmasıyla vizyon tarihlerini erteleme yoluna gitmişti. Birçok ulusal kanalın eski dizilerle ya da yabancı filmlerle gösterim akışını doldurmaya çalmış olduğu süreçte, sektörün yapım şirketlerinden kamera arkası çalışanlarına kadar pek oldukça paydaşı da zor bir duruma düşmüştü.

COVID-19 salgını sürecinde Netflix Türkiye için 4 milyon liralık yardım bütçesi ayırdı. Bu yardımı Beyaz perde Tv Sendikası ve İKSV vasıtasıyla adil bir halde kamera arkası çalışanlarına ulaştırılacağı duyuruldu. Bu tek seferlik yardımın, emek harcama ve sözleşme standartlarından kaynaklı devletin yapmış olduğu desteklerden de faydalanmakta güçlük çeken kamera arkası çalışanlarına azca da olsa derman olması planlanıyor.

Türkiye’de sinemalar ne vakit açılacak, diziler ne vakit başlıyor?

Büyük bir TV dizisi seyirci kitlesi olan vatanımızda ise en oldukça dört gözle beklenen soru: Türkiye’de diziler ne vakit başlıyor? COVID-19 kâbusunun öteki Avrupa ülkelerine oranla daha kontrollü geçmiş olduğu Türkiye’de salgının denetim altına alınmasıyla beraber yapım şirketleri beyaz perde ve dizi projelerine azca sayıda olsa da başladı.

COVID-19 salgını sürecinde BKM Mutfak, Oldukça Güzel Hareketler 2’nin çekimlerine seyircisiz şekilde devam ederken Avşar Film’in TV dizisi Arka Sokaklar senaryosuna salgını da dahil ederek gösterim hayatına devam etmişti. Ek olarak Gülse Birsel’in yazdığı BKM’nin Jet Sosyete dizisi de Korona Hususi bölümüyle garip ve yaratıcı bir işe imza atmıştı. Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz dizisi ise 3 yönetmen ve 3 ekip ve aldıkları çeşitli önlemlerle çekimlerine devam ediyor.

Salgın esnasında çekilen ilk salgın filmi:

Birçok hijyen ve toplumsal mesafe önlemiyle Ordu’da yine çekimlere başlamış olan Süreç Film’in TV dizisi Şimal Yıldızı ilk Aşk benzer biçimde azca sayıda dizinin yanı sıra, Mayıs’ın son haftası İstanbul’da çekilen Sami Dündar Film Yapım’ın Son Uyanış filmi de “salgında çekilen ilk salgın filmi” olarak tarihe geçiyor.

Alınan COVID-19 önlemleri kapsamında ekipteki her insanın ateş ölçümleri yapılması ve ustalaşmış hijyen ekiplerinin sette her yeri dezenfekte etmesinin yanı sıra, Sıhhat Bakanlığı izinli bir ambulans ve salgın mevzusunda eğitimli çalışanlar da da ihtimaller içinde bir duruma karşı hazır bulunuyorlar. Genel olarak beyaz perde ve dizi sektörü salgın sürecini bu şekilde geçirirken, pek oldukça yapım şirketi yaz ortasından sonrasında, gelecek sezona hazırlanan projeler için kamera demeyi planlıyor.

Türkiye’de beyaz perde ve dizi sektörünü neler bekliyor?

18 Mayıs’ta Türk Tabipler Birliği ile oldukça sayıda kamera arkası çalışanı derneği ve sendikası bir araya gelmiş olarak, salgını ve sonrasında emek harcama koşullarına ve alınması ihtiyaç duyulan önlemlere dair ortak bir tavsiye metni hazırladı. Bu metin; beyaz perde ve dizi setlerindeki hijyen standartlarına, yiyecek koşullarına, çay ve kahve servisine, emek harcama saatlerine ve ulaşım yöntemlerine dair pek oldukça mevzuya değinen kapsamlı bir emek harcama. Pratikte oldukça başarı göstermiş gözükse de uygulama mevzusunda sektörü ve sektör çalışanlarını ne kadar koruyabileceği ise tartışılabilir.

Günümüzde Türkiye’de beyaz perde ve dizi setlerinde averaj 100 kişilik kamera arkası çalışanı ve bu sayı haricinde oyuncuların, destek oyuncuların vs. bulunmuş olduğu unutmamak gerekir. Oldukça hareketli, kalabalık ve yıpratıcı bir sektörden bahsediyoruz. Yeri geldi mi oldukça dar mekanlara girmeyi, yeri geldi mi oldukça süratli hareket etmeyi gerektiren bu sektörde bu metnin şartlarını uygulamak birazcık zor olabilir.

Uygulanır mı? Normal olarak. Sadece bu durum, beyaz perde ve dizi filmi yapım şirketlerinin ve TV kanallarının bölüm süresi 2 saati gören dizi senaryolarından vazgeçmesini; yönetmen, sanat yönetmeni, görüntü yönetmeni benzer biçimde kreatif liderlerin belli mevzularda güzel duyu kaygılarından vazgeçmesini; yapımcıların belli mevzularda taviz vermesini gerektirebilir. Ek olarak alınan hijyen ve toplumsal mesafe önlemlerinin yarattığı extra bir gider kalemi de söz mevzusu.

Doğal ki bu gider beyaz perde filmleri için o denli büyük gözükmeyebilir sadece vatanımızda oldukça sayıda düşük bütçeli dizi de üretilmektedir. Bu benzer biçimde durumlarda kanalların dizileri için ayırdığı bütçeleri değiştirecektir, şu sebeple daha azca süre daha azca reklam geliri anlamına; daha kolay içerik ise daha azca seyirciye sebep olacaktır. Öyleki ya da bu şekilde, birileri zor duruma girecek benzer biçimde gözüküyor. Takımlar mi küçültülür, oyuncu ya da ekip maaşları mı azaltılır, yoksa yapım şirketleri başka yerlerden gider kısma politikasına mı gider zaman içinde göreceğiz.

Televizyonda eski kaliteli dönemlere dönüş yaşanır mı?

COVID-19 salgını şimdilik denetim altına alınmış olsa da gelecek günlerin ne getireceğini anlamak oldukça zor. Alınan ve tavsiye edilen önlemlerin beyaz perde ve dizi filmi setlerin hızını düşüreceğini unutmamak gerekir. Zira her bir saatte ellerin yıkanması için bile onlarca kişinin dağılması ve geri toplanması bile bu sektörde mühim bir süre. Ek olarak toplumsal mesafenin korunması için servis sayılarının arttırılması ya da çeşitli korunma ve hijyen ekipmanlarının temini ve saire benzer biçimde extra bütçeler de söz mevzusu olacak.

Tüm bu etkenler hem üretim hızını düşürecek ki haftada altı gün averaj on beş saat çalışılan dizilerde bu standartlarda iş yetiştirmek oldukça zor. Yakın dönem de televizyonlarımızda bir mahallede ya da bir evde geçen 90’lardaki ya da 2000’lerdeki durum komedisi (sitcom) ya da günlük diziler benzer biçimde durağan(durgun) platolarda çekilen ucuz bütçeli aile dizleriyle dolu görebiliriz. Bir ihtimal kötü da olmaz…

Türk beyaz perde seyircisini neler bekliyor?

COVID-19 salgını sebebiyle beyaz perde salonlarının kapanması ise beyaz perde filmi üreticilerini birazcık korkutuyor. Gişeden gelir elde eden yapımcıların seyirciye ulaşmak için kullanabileceği etkili tek yol beyaz perde salonları. Cumhurbaşkanlığı beyaz perde salonlarının normalleşme süreci kapsamında 1 Temmuz 2020 tarihinden itibaren belli önlemler ve kurallar dahilinde açılacağını duyurdu. Vatanımızda bağımsız beyaz perde salonları ve ufak beyaz perde girişimcilerinin büyük beyaz perde salonu zincirleri karşısında neredeyse yok bulunduğunu düşünürsek, bir beyazperdeye gitmek için büyük olasılıkla bir avmsine girmeniz gerekiyor. Bu durum ise başka bir soruna hamile…

Salgın kapsamında alınan önlemler doğrultusunda oluşturulan AVM’lerin düzgüsel kapasitesinin %50’sini almasına izin veriliyor, bu durum ne kadar sürecek kestirmek zor. Bu da sinemaların esasen potansiyel müşterilerinin yarsını kaybetmesi demek. Bir de bunun haricinde alınacak toplumsal mesafe önlemleriyle beyaz perde salonlarında da koltuk ya da seyirci sayısı yüksek olasılık azaltılacaktır. Şu demek oluyor ki vatanımızda esasen seyirci kitlesi azca olan beyaz perde daha da azca insana ulaşacak. Büyük yatırımlarla dev beyaz perde salonu zincirleri kuran şirketlerin bunun altından kalkması epey zor. Bu çeşitli küçülmelere ve pazar daralmasına sebep olabilir.

Beyaz perde, salgın sonrası yeni normalde bir lüks mü olacak? Ucuz bilet işi zor görünüyor…

İlerleyen zamanda büyük olasılıkla çeşitli önlemler ve kısıtlamalarla açılacak beyaz perde salonları koltuk mu azaltacaklar, seyirciler arasına paneller mi koyulacak, salonların kafelerine ne benzer biçimde düzenlemeler gelecek bu tarz şeyleri vakit gösterecek. Hükümetin ve yetkililerin belirlediği koşullara gore beyaz perde salonlarının da geleceği belirlenecektir fakat bu ucuz ve kolay olacak benzer biçimde gözükmüyor. Ki COVID-19 Salgını sonrasında oluşacak ekonomik ve toplumsal durumdan dolayı her AVM’de bir beyaz perde salonu devri de kapanabilir. Bu da yeni anlaşmalar ya da yeni yöntemler gerektirecek. Netice ya daha düşük bütçeli ucuz filmler ya da daha pahalı beyaz perde biletleri olarak bizlere dönebilir.

Yapım şirketleri ise daha ucuz beyaz perde ve dizi projeleri üretip TV kanallarına ya da düşük kâr marjıyla beyaz perde salonlarına yönelebilir ya da bütçe oluşturup, 3 film yerine bir tane kaliteli film çekmeye yönelebilirler. Bu da ekonomik bir tercih sonuçta. Her gün verilen 100 lirayla ay sonundaki 3000 lira hiçbir vakit aynı olmaz. Bu da bizi şu ikileme götürüyor elbet: Ya oldukça azca sayıda kaliteli beyaz perde ve dizi filmlerini oldukça uzun izlenme süreleriyle izleyeceğiz ya da kalitesiz içeriklere ve düşük bütçeli projelere maruz kalacağız.

Önümüzdeki sürede bizi her mevzuda olduğu benzer biçimde bu mevzuda da nelerin beklediğini salgının seyri belirleyecek. Alınan önlemler, hükümetin getirmiş olduğu yaptırımlar, bir ihtimal bulunan aşı bir ihtimal kati bir tedavi. Zaman içinde göreceğiz. Sadece beyaz perde ve dizi öteki sanat dalları müzik, tiyatro, opera benzer biçimde birçok sanat dalıyla beraber bir sürelik büyük bir lükse dönüşebilir. Olmaması dileğiyle…