Yapay zekânın günümüzde yapamadığı şeylerin sayısı bir hâyli azca. Geldiğimiz noktada ise artık sıfırdan virüs oluşturabildiği keşfedilmiş durumda.
Bilim adamları, yapay zekânın artık sıfırdan virüs genomları tasarlayabildiğini ortaya koydu. Laboratuvar ortamında meydana gelen bu emek harcamalar, tıp için ümit verici kapılar aralarken, bununla beraber “Biyolojik silaha bir adım daha mı yaklaştık?” sorusunu da gündeme taşıdı.
Microsoft Research öncülüğünde yürütülen bir araştırma, yapay zekâ modellerinin malum toksinleri ve proteinleri tekrardan tasarlayarak mevcut DNA güvenlik taramalarını aşabildiğini gösterdi. Araştırmalarda üretilen virüsler şimdilik insanları değil bakterileri enfekte eden bakteriyofajlar olsa da uzmanlar bu durumun ciddi bir uyarı niteliği taşımış olduğu görüşünde.
Yapay zekâ iyi mi virüs tasarlıyor?
“Genom-dil modelleri” adında olan yapay zekâ sistemleri, binlerce genetik diziyi çözümleme ederek yeni ve gerçekçi DNA dizileri üretebiliyor. Bu sayede doğada mevcud virüs ailelerine benzeyen sadece tamamen yeni genomlar oluşturulabiliyor.
Problem ise bu yaratıcı gücün, ortaya çıkan virüs ya da proteinlerin gerçek dünyada iyi mi davranacağını öngörmeyi zorlaştırması.
Tıpta ümit, güvenlikte risk
Araştırmacılar, yüzlerce aday bakteriyofaj genomu tasarladı ve bunlardan 16’sını başarıyla laboratuvarda üretti. Bu tür virüsler, yalnızca belirli bakterileri hedef almış olduğu için antibiyotiklere dirençli enfeksiyonların tedavisinde büyük ümit vadediyor. Klinik örneklerde standart ilaçların başarısız olduğu hastalarda deneysel faj tedavilerinin iyileşme sağlamış olduğu bildiriliyor.
Sadece aynı teknoloji, “çift kullanımlı araştırma” olarak adlandırılan bir ikilemi de bununla beraber getiriyor. Kısaca iyi niyetle geliştirilen bir vasıta, fena niyetli ellerde tehlikeli sonuçlar doğurabilir. Uzmanlar, ilaç geliştirmede kullanılan bir algoritmanın kuramsal olarak biyolojik saldırılar için de optimize edilebileceğine dikkat çekiyor.
Çekince ne kadar yakın?
Uzmanlara nazaran dijital ortamda bir genom tasarlamak ile insanlara bulaşabilen, istikrarlı bir virüs üretmek içinde hâlâ büyük bir yar var.
Bu tür emek harcamalar yüksek güvenlikli laboratuvarlar, uzun soluklu deneyler ve ciddi denetim gerektiriyor sadece otomasyon, DNA sentezi ve yapay zekâdaki süratli ilerleme, bu engelleri giderek azaltıyor.
