En Kolay Haliyle Yapay Zeka Ne Değildir?

Bilim kurgu eserlerinden günümüz teknolojisinin en mühim yapı taşına evrilen, devamlı gelişen fakat bir taraftan da sınırlarının varacağı nokta mevzusunda çeşitli tartışmalara sebep olan yapay zekâ terimi, aslına bakarsak bugüne dek oluşan data kirliliğinden nasibini aldı. İnsanın hayal gücü ile birleşince komplo teorilerinin ve distopik senaryoların kahramanı oldu, gelecekte ‘makinelerin kölesi’ olmamıza sebep olacak bir şeytan benzer biçimde yayınlandı.

Doğal bunun da olma ihtimali var, sadece yapay zekâlar daha yolun oldukça başlangıcında. Onların nasıl biteceğini, onları iyi mi anladığımız ve iyi mi şekillendirdiğimiz belirleyecek. Yapay zekâ nedir sorusunu daha ilkin sizin için cevaplamış, hatta neler yapamadığını da anlatmıştık. Şimdi ne olmadıklarını anlatıyoruz.

Yapay zekâ ne değildir?

• Yapay zekâ, bir robot değildir.
• Yapay zekâ, tüm sorunları zahmetsizce çözebilecek büyük bir güç değildir.
• Yapay zekâ ‘bilgili’ değildir.
• Yapay zekâ, hırsları olan bir varlık değildir.
• Yapay zekâların insanlardan bağımsız hedefleri yoktur:
• Yapay zekâ, android değildir.
• Son olarak, yapay zekâ korkulacak bir şey değildir.

Yapay zekâ dendiğinde aklımıza işlerimizi elimizden çalacak, insanoğlunun insana duyduğu ihtiyacı ortadan kaldıracak, hatta günü vardığında gezegeni ele geçirip niyeyse bizi de köle olarak kullanacak robotlar geliyor. Fakat aşağıda detaylı bir halde değindiğimiz benzer biçimde, yapay zekâ bunların hiçbiri değil.

Yapay zekâ, tüm sorunları zahmetsizce çözebilecek büyük bir güç değil:

Yapay zekânın değişik kullanım alanlarında oldukça çeşitli mevzulara çözüm aradığını ve bulduğunu biliyoruz, sadece bu yapay zekanın karşılaşılan tüm sorunları saniyeler içinde çözebilen ya da sorulan tüm soruların cevaplarını aslına bakarsanız bilen büyük bir güç olduğu anlamına gelmiyor.

Aslına bakarsak tam tersine, yapay zekâ bizim bilmediğimiz hiçbir şeyi bilmiyor şu sebeple biz ona ne öğretirsek onu öğreniyor. Tek pozitif yanları ise tüm bu detayları oldukça daha kısa sürede işleyip neticeleri hızlıca sunabilmesi. Bu yüzden de yapay zekânın yaşamın sırrını çoktan çözdüğünden ve kısa sürede insanlığı yok edeceğinden korkmanıza gerek yok, doğal eğer siz bu sırrı çözüp bir yapay zekâya öğretmediyseniz ya da iyi mi çözüleceğini göstermediyseniz.

Yapay zekâ ‘bilgili’ değildir:

Yapay zekâlar, temelde insanoğlunun düşünme biçimini yansılamak eder ve bir nevi insan benzer biçimde düşünüp hareket eder. Sadece bir tek bir mevzuda uzmanlaşır, satranç oynamak benzer biçimde bir mevzuda geliştirilir. Problemleri bu şekilde çözer, ondan istenen işleri bu şekilde yapar. Sadece şuur sahibi, duyguları ve empati kabiliyeti yoktur. Bunun için özfarkındalık gerekir. Özfarkındalık ise bazı hayvan türlerine ve insana özgüdür.

Filmlerde, kitaplarda bizimle duygusal bir bağ kuran ve ‘canlılığını’ sorgulatan yapay zekâ ile donatılmış robotlar görsek de bu hemen hemen gerçekliği olan bir durum değildir. Hem de her ne kadar yapay zekânın bilgili hale gelmesine dair sorular sık sık sorulsa da verilen cevaplar, bunun çok da fazla mümkün olmadığı yönündedir. Doğal ki yapay zekâ benzer biçimde hızla gelişen teknolojiler ile ilgili pek oldukça suali net bir halde yanıtlamak mümkün değil. Sadece günümüz koşullarına bakılırsa değerlendirerek bir yanıt aradığımızda, karşımıza çıkan netice oldukça net; hayır, yapay zekâ bilgili hale gelmedi.

Yapay zekânın hırsları yoktur:

Bu madde de aslına bakarsak bundan önceki maddede bahsettiğimiz özfarkındalık ile ilgili. Bir düşünün yapay zekâ ile donatılmış robotların bir an geliyor, sabırları taşıyor ve insanlara karşı ayaklanmaya başlıyorlar… Bu şekilde bir senaryonun ihtimaller içinde hale gelmesi için yapay zekâların kendisine özgü çıkarları ve elde etmek için hırslarının olması gerekir. Fakat yapay zekâların hırs terimine dair haiz oldukları tek şey, bir lügat benzer biçimde olmalarıdır, kısaca ‘hırsın’ tanımıdır.

Bir duygu ve his olarak hırsı deneyimleyebilmek ve bu edinim ile beraber kararlar alarak onları uygulamak bir yapay zekâ için mümkün değildir. Bir yapay zeka için, hırsa en yakın davranış olarak insana benzer şekilde düşünebilmesi sebebiyle kendine görevler vererek, öğrenimini hızlandırması gösterilebilir. Sadece bu davranış da varoluş amacı insanoğlu tarafınca belirlenmiş ve sınırlandırılmış yapay zekâlar için oldukça kısıtlıdır.

Yapay zekâların insanlardan bağımsız hedefleri yoktur:

Yukarıda da söylediğimiz benzer biçimde, yapay zekâların varoluş amaçları, insanoğlu tarafınca belirlenir ve sınırlandırılır. Dolayısıyla bir yapay zekâdan kendi adına bağımsız hedefler belirlemesi ve bu hedefler doğrultusunda yıkım senaryolarına mevzu olacak adımlar atması beklenemez.

Yapay zekânın kötücül hedefler için programlanması ve bir tür tabanca olarak kullanılması ihtimali daima vardır sadece bu yapay zekânın ya da bilimin evriminin suçu değil, yapay zekâları bu şekilde programlayanların suçu olur. Üstelik bu aşamada bile, yapay zekâ insan için vasıta olmaktan öteye geçememiş olur.

Yapay zekâlar, birer android değildir:

Bazı kavramların zihnimizde canlandırdıkları ile aslına bakarsak oldukları şeyler oldukça farklıdır. Yapay zekâ dendiğinde gözümüzün önüne insansı robotlar gelse de durum aslına bakarsak bu şekilde değil. Yapay zekâya dair pek oldukça kötücül senaryonun oluşmasına sebep veren şeylerin başlangıcında da esasen bu yapay zekâ = android anlayışı geliyor.

Fakat aslına bakarsak yapay zek+a en rahat tanımıyla, insanoğlunun fikir biçimiyle çözülmesi ihtiyaç duyulan sorunları çözebilecek ve kendisinden istenen görevleri tamamlayabilecek yetiye haiz bir bilgisayar programından başka bir şey değildir. Bu kabiliyete haiz androidlerin kısaca insansı robotların olabileceği doğru sadece her insansı robot üstün zekâya haiz bir android değil. Hatta pek bir çok temel anlamda birer makineden ibaret diyebiliriz.

Son olarak, yapay zekâ korkulacak bir şey değildir:

Yapay zekâ gelecekte tüm iş kollarında öylesine yetkin olacak ki insana gerek kalmayacak… Bu mevzu, yapay zekâya dair son yıllarda en oldukça ortaya atılan münakaşa başlıklarından biri. Evet, yapay zekâ film senaryoları yazıyor, hatta The Guardian için “Sizi yok etmeyeceğim” başlıklı bir yazı bile yayınlıyor, fotoğraf çiziyor, tasarım yapıyor, davet merkezlerinde bizimle yazışma kuran insanoğlu kadar yetkin bir halde problemlerimizi çözebiliyor…

Fakat geçmişte, makineler insan hayatına dahil olup fabrikalardaki insan sayısı azalmaya başladığında yaşanmış olan korku ne kadar yersizse, bu korku da o denli yersiz. Bu sebeple insanı yapay zekâdan ayıran empati, duygu ve bunların fikir şekline olan ve aktarılamayan tesiri daima her mevzuda insana gerekseme duymaya devam edeceğimizin göstergesi.

Üstelik yapay zekâ kimi meslek gruplarında insana olan ihtiyacı azaltsa da yeni meslek gruplarının doğmasına sebep oluyor. Mesela yapay zekâları programlayan ve sisteme entegre eden, yeni projeler ile onun gelişimine katkı elde eden insanların meslekleri benzer biçimde, yapay zekâ mühendisliği benzer biçimde.

İnsanlar olarak geliştirdiğimiz her yeni teknoloji, kendi geleceğimizi şekillendirmek için attığımız büyük bir adım ve kontrolü de daima bizim elimizde. Kötüye kullandığımızda, suçlu olarak o teknolojiyi değil; fena tanımını yapabilmemize karşın o davranışı gerçekleştiren kendimizi seçmeliyiz. Aklımızla, data ve birikimimizle, deneyimlerimizle ve insana özgü etik anlayışımızla şekillendirdiğimiz ve geliştirdiğimiz teknolojilerden korkmak ya da onlara dair yıkım senaryoları oluşturmak yerine, bizi yukarıya taşıyacak basamaklar olduklarını hayal ederek bu vizyonu geliştirmeliyiz.

Sonuçta yapay zekâ kitap mevzusundan, bir bilim kurgu hikayesinden ve hayalden fazlası değildi fakat gerçek oldu. Bilim kurgu ise geleceğin bir nevi önizlemesidir. Bu yüzden de ürkütücü sonlar hayal etmektense, güzel olanları tercih etmeliyiz. Onların nasıl biteceğini, onları iyi mi anladığımız ve iyi mi şekillendirdiğimiz belirleyecek.

Kaynaklar: Digileaders, TechCrunch, GCN, Wandering Alpha