En Kolay Haliyle Yapay Zeka Nedir, Kaç Çeşit Yapay Zeka Var?

Halihazırda kullanımda olan “dar” yapay zeka bugün bilgisayarlarımızda, cep telefonlarımızda ve neredeyse her yerde gördüğümüz, deneyimlediğimiz hatta hayatımızı belirleyen bir şeydir. Temel olarak yapay zeka, programlanan belirli görevlerin iyi mi gerçekleştirileceğini öğretilen yada öğrenen akıllı sistemdir. Apple iPhone’daki Siri sanal asistanının konuşma ve dil tanımasında, kendi kendine giden otomobillerdeki görüş tanıma sistemlerinde, satın aldığınız ürüne dayanarak beğenebileceğiniz ürünleri öneren reklam sistemlerinde yapay zeka kullanılır.

Bir başka tanıma bakılırsa yapay zeka, bir bilgisayarın yada bilgisayar kontrolündeki bir robotun, insan zekası ile ilgili davranışların en azından bir kısmını gösterme ve çeşitli faaliyetleri parlak zeka canlılara benzer şekilde yerine getirme kabiliyetine denir. Yapay zekanın yerine getirebildiği kabiliyetler içinde; planlama, öğrenme, akıl yürütme, sorun çözme, informasyon vizyonu, idrak etme ve hareket benzer biçimde çeşitli faaliyetlerden oluşur.İngilizce versiyonu “artificial intelligence” AI kısaltmasıyla da sıkça kullanılır.

Yapay zeka günümüzde nerelerde kullanılır?

Bir eeticaret sitesinde sonraki alışverişiniz için tavsiyeler alırsınız, Amazon’un Alexa ve Apple’ın Siri benzer biçimde sanal asistanlarına ne söylediğinizi idrak etmek, fotoğraftaki kim bulunduğunu yada ne işe yaradığını tanımak, spam mailleri saptamak yada kredi kartı sahtekarlığını saptamak için kullanılır. Yapay zeka (AI) günümüzde spor müsabakalarında, moda tasarımlarında, sanat çalışmalarında, sıhhat, otomotiv, finans ve iktisat alanlarında, bilgisayar oyunlarında, çöpçatanlık uygulamaları, toplumsal medya platformlarında ve daha bir fazlaca alanda sık kullanılmaktadır.

Mesela soyut sanat anlayışını benimseyerek eserler üreten bir sanatçı benzer biçimde eserler üretebiliyor. Resimleri sanatçı mı yoksa yapay zeka mı üretti bazı çalışmalarda anlayamıyorsunuz. Yapay zeka engelleri kaldırabiliyor. PocketVision da işte bu anlamda en iyi örneklerden biri. Örmekleri birazcık daha çeşitlendirecek olursak, sesli komutla çalışan bir Iron Man zırhı bile yapay zeka teknolojisinden yararlanılarak yapılabiliyor.

Kaç çeşit yapay zeka tipi vardır?

Futurism’de gösterilen “Types of AI: From Reactive to Self-Aware” adlı infografik çalışmasında yapay zeka tiplerini 4 ana başlıkta listeleniyor. Bunlar; salt tepkisel, limitli bellek, zihin teorisi ve öz farkındalığı olan yapay zeka oluyor.

1. Salt Tepkisel yapay zeka (Gerçek):

Yapay zekanın en kolay formudur. Özetle çevreyi yada durumu tamamen algılayarak gördüklerine bakılırsa davranış sergiler. Bu yapay zeka tipi, anıları şekillendiremez şundan dolayı daha geniş bir dünya görüşü yoktur ve tamamen tepkisel hareket eder. Hafızası olmadığından, geçmiş deneyimlere bakılırsa güncel mevzular için karar mekanizması sunamaz. IBM’in satrançta Kasparov’u yenen bilgisayarı Deep Blue ve insan Go oyuncularını yenen Google’ın AlphaGo’su tek bir alanda uzmanlaşabilen, salt tepkisel yapay zeka örnekleri arasındadır.

2. Limitli Hafızaya haiz yapay zeka (Gerçek):

**
**

Bu yapay zeka tipi geçmişte öğrendiği detayları toplar ve öncekilerinin üstüne ekler. Doğru kararlar veren ve uygun şekilde aksiyon almak için kafi belleğe ve deneyime haizdir. Örnek olarak sürücüsüz araçlar, chatbot çeşitleri ve kişisel sanal asistanlar verilebilir.

3. Zihin Teorisi (Kurgusal):

Bu tip işlerin birazcık daha ürkütücü olmaya başladığı tip. Niçin derseniz? Yapay zekanın gelişimi hız kazandıkça insanoğlu olarak en fazlaca yönelttiğimiz soru makine öğreniminin yapay zekayı bilgili hale getirip getiremeyeceği oluyor. Zihin teorisini destekleyen yapay zeka formu tam da bu konudaki endişelerimizi perçinliyor. Bu sebeple etrafındaki insanların davranışlarını etkileyen duygu ve düşüncelerini anlayabilme kapasitesine haiz. Hisleri, davranışlarının deposu olan motivasyonları, beklentileri anlayabilen bu tip yapay zeka bununla birlikte toplumsal etkileşime girebilir. Üstünde hala çalışmaların sürdüğü bu türe Yıldız Wars evrenindeki R2-D2 ve C-3PO robotları ile I, Robot filmindeki Sonny’i örnek verebiliriz.

4. Öz farkındalığı olan (Kurgusal):

Farkındalığı olan yapay zeka (AI) türleri, kendisini ifade edebilir. Evet yanlış duymadınız. Oldukça açık bir halde ifade edebiliyor. Zihin teorisinin uzantısı olarak içinde bulunmuş olduğu durumu fark etmenin yanı sıra, kendi benliğinin farkına varıp, başkalarının hislerini tahmin edebilir ve netice çıkarabilir. Parlak zeka, duyarlı ve bilgili olan bu tip, makinelerin gelecek jenerasyonu olarak tanımlanıyor. Örnek olarak ise Humans dizisindeki sentetikler, Detroit: Become Human oyunundaki karakterler, WestWorld dizisindeki host karakterleri, Blade Runner replikantlarını ve aralarında en tehlikelisi Ex Machina’daki Eva’ı örnek gösterebiliriz.

Yapay Zeka Neler Yapabilir?

Yapay zeka birbirinden fazlaca değişik görevleri gerçekleştirebilir. Mesela basitçe saç bir levhayı kesmekten, elektronik tablolar yapmaya, satranç oynamaya, partner eşleştirmeye kadar fazlaca çeşitli mevzular hakkında akıl yürütür. Sadece bugün mevcut olmayan ve daha fazlaca filmlerde sık görülen yapay zekanın ne kadar sürede gerçek olacağı mevzusunda yapay zeka uzmanları ikiye bölünüyor.

Yapay zeka araştırmacıları Vincent C Müller ve felsefeci Nick Bostrom tarafınca 2012 senesinde meydana getirilen bir araştırma, 2040-2050 yılları aralığında yapay zekanın o boyutta geliştirilme şansının yüzde 50 bulunduğunu ve 2075 yılına kadar sadece yüzde 90’ını tamamlama ihtimalinin bulunduğunu korumak için çaba sarfediyor. Bir öteki grup da insan beyni ile alakalı bugünkü sınırı olan bilgimiz göz önüne alındığında, bu tür projeksiyonların çılgınca iyimser olduğuna inanıyor ve AGI’nin hala yüzyıllar uzakta olduğuna inanıyor.

Yapay Genel Zeka kısaca AGI (Artificial General Intelligence) sadece bir insanoğlunun başarabileceği kadar karmaşık bilişsel görevleri başarabilen bir türdür. Öncesinden öğrenilmiş yada ilk kez deneyim ediliyor oluo olması fark etmeksizin, öğrenilmiş becerileri kullanır. Bununla birlikte kendi kendine keşfederek verilen görevleri tamamlayabilir.

Birazcık daha ileri gidersek, Bostrom’un “neredeyse tüm ilgi alanlarındaki insanların bilişsel performansını büyük seviyede aşan herhangi bir akıl” olarak tanımladığı “süper zekâ” nın, AGI’nin elde edilmesinden ortalama 30 yıl sonrasında beklendiğini tahmin ediliyor. Yapay Süper Zeka kısaca ASI (Artificial Super Intelligence) insan zekasından öte kabiliyetler geliştiren yapay zekaya haiz sistemlere deniyor.

Büyük teknoloji firmalarında hangileri yapay zeka yarışında önde gidiyor?

Teknoloji devlerini her biri yapay zeka (AI) kullanıyor. Yapay zeka kullanarak ilgili arama neticeleri sunuyor, alternatif önerileri ekran karşısına getiriyor, fotoğraflardaki kişileri ve nesneleri tanıyor, tercüme yapıyor, spam içerikleri tespit ediyor. Apple Siri’siyle, Amazon Alexa’sıyla, Google Google Asistanıyla ve Microsoft Cortana’sıyla yapay zeka teknolojisine yön veren firmalar içinde yer ediniyor.

Her sektör kendi gereksinimleri doğrultusunda yapay zeka yatırımlarına yöneliyor. Bunu fazlaca iyi icra eden sektörlerden biri de sıhhat sektörü. Sıhhat sektöründe yapay zeka için ayrılan küçümsenmeyecek bir yatırım hacmi var.

Yapay zeka yeri geliyor suçla savaşım de kullanılıyor. Yapay zeka teknoloji destekli robot polisler belli başlı ülkelerde göreve başladı bile. Bu ülkeler içinde Belçika, Birleşik Arap Emirlikleri ve Yeni Zelanda benzer biçimde ülkeler yer ediniyor.

Netice:

Yukarıda anlattıklarımızı toparlayacak olursak, yapay zeka insanoğlunun öğrenme ve sorun çözme benzer biçimde zihinsel kabiliyetlerini kopyalayabilen sistemlere verilen bir isim ve birbirinden değişik tipleri var. Kabiliyetleri tipine bakılırsa değişkenlik göstermekle birlikte, bir dili ve konuşmayı algılayabilme ve stratejik düşünme kabiliyeti ya da tıpkı bir insan benzer biçimde yaşam boyu öğrenme, uzun ve kısa süreli bellek, öğrenilmiş yeteneklerin sınıflandırılması, yeni yeteneklerin mevcut olanlara eklenmesi, yeteneklerin başka bir sisteme geçirme edilebilmesi benzer biçimde özelliklere kadar uzanıyor.

Uzmanlarca tam kapasitede neler yapabileceği hemen hemen tam olarak ön görülmese de en geç 2075 yılına kadar yapay zekanın karanlık tarafının da aydınlatılması planlanıyor. Gelecek yıllarda yapay zeka teknolojileri, programlanmış algoritmalarına dayanarak harp kararları alabilir ve hatta kim bilir tabanca sistemlerini otomatikman denetim edebilir. Öyleki bir geleceğe doğru gidiyoruz ki dünya harbe ve barışa yakında yapay zeka yardımıyla karar verebilir hale gelecek.