Geride bıraktığımız yıllarda meydana gelen birçok yapay zeka projesinde karşılaşılan ırkçılık ve cinsiyetçilik problemleri, son dönemde meydana getirilen çalışmalarla bir miktar azaltılmış olsa da bu iki sorun, hâlâ yapay zeka uygulamalarındaki en mühim mesele.
Yüksek boyutlu veriler, çeşitli analizler ve yapay zeka uygulamalarından faydalanılarak tasarlanan makine öğrenme algoritmaları, insan zihninin ötesinde bir öğrenme deneyimi sunuyor. Fakat bu algoritmalarda kullanılan yapay zeka eğitimleri, insanoğlu tarafınca seçilen ve derlenen verilerle yapıldığı için büyük problemleri de bununla beraber getiriyor.
Ön yargı hayatımızın bir parçası olsa da bunun yapay zeka algoritmalarına yansıması gelecekte büyük problemlerin oluşmasına sebep olabilir. Cinsiyetlerden ırklara kadar birçok ön yargı, daha ilkin geliştirilen bazı yapay zeka uygulamalarından karşımıza çıkan en büyük problemlerden biri.
The Agile Architecture Revolution isminde kitabın yazarı Jason Bloomberg, yapay zekanın uygulamalarında karşılaşılan ön yargı probleminin gelecek adına büyük bir tehdit bulunduğunu söylüyor. Yapay zekanın eğitim verileri hakkında konuşan Bloomberg, “İnsanlar ile alakalı veri kümeleri, fizyolojik dünyayla ilgili verilere daha azca duyarlıyken ön yargılara karşı daha duyarlı” ifadeleriyle yapay zeka uygulamalarında ön yargının ne kadar büyük bir sorun bulunduğunu belirtiyor. Geçmişte ön yargı sorunuyla karşılaşılan birkaç yapay zeka örneğine gelin beraber göz atalım.
Microsoft’un ırkçı yapay zekası Tay.AI:
Microsoft tarafınca 2016 senesinde geliştirilen Twitter söyleşi botu Tay.AI, ‘TayandYou’ isminde Twitter hesabından insanlarla etkileşime girmiş ve inanılmaz yanıtlar vererek tüm dünyayı şaşkına çevirmişti. Verdiği ırkçı, cinsiyetçi ve küfürlü cevaplarla başlangıcından tam 16 saat sonlandırılan proje, o dönem yapay zekada karşılaşılan ırkçılık ve cinsiyetçilik sorunlarını göz önüne sermişti.
Apple’ın cinsiyetçi emoji önerme sistemi:
Geçtiğimiz yıl iPhone kullanıcıları, klavyeden ‘CEO’ kelimesini tuşladıklarında, telefon ‘iş adamı’ isminde emojiyi önererek yapay zekanın cinsiyetçi bir tutum takınabileceğini bizlere göstermişti. Apple, sonrasında gösterilen bir güncellemeyle bu problemi çözmüş ve kullanıcılarına bu tür tavsiye durumlarında cinsiyet seçeneği sunmuştu.
Google Translate’in cinsiyetçi tercüme sistemi:
Daha önceki sürümlerinde ‘o bir hemşire’ cümlesini ‘she is a nurse’, ‘o bir hekim’ cümlesini ‘he is a doctor’ şeklinde çeviren Google Translate, bizlere yapay zekanın cinsiyetçi olabileceğini bir kez daha göstermişti. Google Translate’e gelen yeni bilhassa beraber artık Türkçe dilinden eril ve dişil ayrımı meydana getirilen dillere çevirilerde cinsiyet dikkate alınarak kullanıcılara değişik tercüme seçenekleri sunulacak.
Yapay zeka algoritmaları, tanımlanan veri setlerinde belirli mesleklerdeki adamların sayısının daha çok olmasını tespit eder ve buna bakılırsa bir netice verir. Bu durum da yapay zekanın eğitiminde kullanılacak veri setinin ne aşama mühim bulunduğunu açığa çıkarıyor.
Bu aşamada yapılması ihtiyaç duyulan şey, programcıların yapay zekada ortaya çıkabilecek ön yargıları öncesinden tespit edip buna bakılırsa tedbir almaları olmalı. Ek olarak eğitimlerde kullanılan veri setlerinin, özenle seçilmesi ve herhangi bir ön yargı oluşumuna mahal vermemesi gerekiyor.
Google Translate örneğinde olduğu şeklinde çözümlerin yanı sıra yapay zekayı ön yargıya karşı eğitmek de bir seçenek. Dünya üstünde birçok programcı, yapay zekada karşılaşılan bu problemler üstüne çalışsa da şu an için etkili bir yöntem hemen hemen uygulanabilmiş değil. Önümüzdeki süreçte yapay zekanın ev büyük problemlerinden ırkçılık ve cinsiyetçiliğe karşı çözüm bulunup bulunamayacağını hep beraber göreceğiz.
